De Chimpansee-stelling beschrijft op metaforische wijze hoe bedrijfsculturen kunnen ontstaan en blijven bestaan, zelfs wanneer de oorspronkelijke redenen voor bepaalde regels of gewoonten niet langer relevant zijn of zelfs helemaal vergeten zijn. Dit gedachte-experiment laat zien hoe gedragspatronen kunnen voortbestaan zonder dat de achterliggende redenen nog begrepen worden.
De Chimpansee-stelling:
Plaats 20 chimpansees in een afgesloten ruimte. Hang een banaan aan het plafond en zet er een ladder onder, zodat de banaan alleen via de ladder bereikbaar is. Installeer een systeem dat de hele ruimte met ijskoud water besproeit telkens wanneer een chimpansee de ladder beklimt. Al snel leren de chimpansees dat het gebruiken van de ladder ongewenst is.
Daarna wordt het sproeisysteem uitgeschakeld, zodat klimmen geen koude douche meer oplevert. Vervang één van de chimpansees door een nieuwkomer. Wanneer deze nieuwe chimpansee de ladder probeert te beklimmen om de banaan te pakken, wordt hij resoluut tegengehouden door de anderen, zonder dat ze nog weten waarom. De groep houdt dus vast aan het aangeleerde gedrag, ook al is de oorspronkelijke reden (het koude water) verdwenen.
Vervang vervolgens steeds opnieuw een chimpansee door een nieuw exemplaar. Elke keer dat een nieuweling de ladder probeert te beklimmen, grijpt de groep in. Opvallend is dat juist de meest recente nieuwkomer vaak het felst reageert. Dit illustreert hoe nieuwe leden van een groep vaak de strengste handhavers worden van regels die ze zelf niet begrijpen. Ga hiermee door totdat alle oorspronkelijke chimpansees vervangen zijn.
Op dat moment zal geen enkele chimpansee nog proberen de ladder te beklimmen. En als er toch eentje een poging waagt, grijpt de groep in. Het opmerkelijke is dat geen van de chimpansees nog weet waarom het vermijden van de ladder ooit de norm is geworden. Ze volgen eenvoudigweg: “zo doen we dat hier.”
Deze metafoor laat treffend zien hoe bepaalde gebruiken, regels en gewoonten in organisaties kunnen blijven voortbestaan, lang nadat de oorspronkelijke redenen vergeten of niet langer relevant zijn. Het toont hoe bedrijfscultuur kan verharden tot: “dit is gewoon hoe we het hier doen” – zonder dat iemand nog de achterliggende redenen kent of in vraag stelt.
Zo ontstaat een bedrijfscultuur.