Een stukje transcript uit Tim Ferriss’ podcast Tribe of Mentors, waarin Yuval Noah Harari zijn kennismaking met meditatie beschrijft. Er bestaat veel literatuur over meditatie, maar dit korte fragment vond ik zó mooi – zo eenvoudig en helder – dat ik het meteen heb opgeschreven. Via enkele omwegen heb ik het fragment uit de podcast omgevormd tot de tekst die je hieronder kunt lezen.
**“Ik was dan ook verbaasd over hoe praktisch de lessen bleken te zijn. De leraar van de cursus, S. N. Gonca, instrueerde de studenten om met gekruiste benen te gaan zitten en de realiteit van het huidige moment te observeren.
Wanneer de adem naar binnen komt, merk je het gewoon op: nu komt de adem naar binnen. Wanneer de adem naar buiten gaat, merk je het gewoon op: nu gaat de adem naar buiten. En wanneer je je focus verliest en je geest begint te dwalen in herinneringen en fantasieën, merk je het gewoon op: nu is mijn geest weggedwaald van de adem.
Het was het belangrijkste dat iemand me ooit had verteld. Het eerste dat ik leerde door mijn adem te observeren, was dat ik – ondanks alle boeken die ik gelezen had en alle lessen die ik aan de universiteit had gevolgd – bijna niets wist over mijn eigen geest.
En ik had er maar heel weinig controle over. Ondanks mijn beste inspanningen kon ik de realiteit van mijn ademhaling door mijn neusgaten niet langer dan tien seconden observeren, voor mijn geest alweer afdwaalde. Jarenlang had ik onder de indruk geleefd dat ik de meester van mijn leven was en de CEO van mijn eigen persoonlijke merk.
Maar een paar uur meditatie waren al genoeg om me te tonen dat ik nauwelijks controle had over mezelf. Ik was niet de CEO. Ik was amper de poortwachter. Mij werd gevraagd aan de poort van mijn lichaam te staan – de neusgaten – en eenvoudigweg te observeren wat er in- of uitging.
Toch verloor ik na enkele momenten mijn focus en verliet ik mijn post. Het was een nederige én verhelderende ervaring. Naarmate de cursus vorderde, leerden de studenten niet alleen hun ademhaling te observeren, maar ook de sensaties in hun hele lichaam: warmte, druk, pijn, enzovoort.
De techniek van Vipassana is gebaseerd op het inzicht dat de stroom van de geest nauw verbonden is met lichamelijke sensaties. Tussen mij en de wereld staan altijd lichamelijke sensaties. Ik reageer nooit rechtstreeks op gebeurtenissen in de buitenwereld.
Ik reageer altijd op de sensaties in mijn eigen lichaam. Wanneer een sensatie onaangenaam is, reageer ik met afkeer. Wanneer een sensatie aangenaam is, reageer ik met verlangen naar meer. Zelfs wanneer we denken dat we reageren op wat iemand anders heeft gedaan, of op een verre jeugdherinnering, of op de wereldwijde financiële crisis, is de waarheid dat we altijd reageren op een spanning in de schouder of een kramp in de maag.
Wil je weten wat woede is? Observeer gewoon de sensaties die opkomen en weer verdwijnen in je lichaam terwijl je boos bent. Ik was 24 jaar toen ik naar deze retraite ging en had waarschijnlijk al tienduizend keer eerder woede ervaren, maar ik had nooit de moeite genomen om te observeren hoe woede werkelijk voelt.
Telkens wanneer ik boos was, richtte ik me op het object van mijn boosheid – iets wat iemand anders had gedaan of gezegd – in plaats van op de fysieke realiteit van de woede zelf. Ik denk dat ik in die tien dagen, door mijn sensaties te observeren, meer over mezelf en over de mens in het algemeen heb geleerd dan in mijn hele leven daarvoor.
En daarvoor hoefde ik geen enkel verhaal, theorie of mythologie te accepteren. Ik moest alleen de realiteit observeren zoals die is. Het belangrijkste inzicht dat ik kreeg, was dat de diepe bron van mijn lijden in de patronen van mijn eigen geest ligt.
Wanneer ik iets wil en het gebeurt niet, reageert mijn geest door lijden te creëren. Lijden is geen objectieve toestand in de buitenwereld. Het is een mentale reactie, voortgebracht door mijn eigen geest.
Sinds die eerste cursus in 2000 ben ik dagelijks twee uur Vipassana gaan beoefenen, en elk jaar neem ik een lange meditatieretraite van een of twee maanden. Het is geen vlucht uit de realiteit, het is juist in contact komen met de realiteit.
Tenminste twee uur per dag observeer ik de realiteit zoals ze is. Terwijl ik de andere 22 uur overspoeld word door e-mails, tweets en grappige kattenfilmpjes.”**